BAE’nin İslam ülkelerine yönelik dış politikaları
Tarihsel Gelişim
BAE’nin dış politikası, 1971’de federasyonun kurulmasından bu yana evrilmiştir. İlk dönemde Suudi Arabistan’ın gölgesinde kalan BAE, 2011 Arap Baharı’ndan sonra karşı-devrimci bir aktör haline gelmiştir. Bu dönem, Müslüman Kardeşler (MB) gibi siyasi İslam akımlarının tehdit olarak algılanmasıyla şekillenmiş, Obama yönetiminin İran’la nükleer anlaşması ve bölgesel istikrarsızlık gibi faktörlerle pekişmiştir. BAE, 2010’larda askeri müdahalelere (Yemen, Libya) yönelirken, 2020’lerden itibaren yumuşak güç unsurlarını (insani yardım, kültür, yenilenebilir enerji) ön plana çıkararak riskleri azaltmış ve küresel imajını iyileştirmiştir. Bu geçiş, multipolar bir dünyada ekonomik çeşitlendirme ve stratejik özerklik arayışını yansıtır.
Ana Sürücüler
BAE’nin İslam ülkelerine yönelik dış politikası dört temel sürücü tarafından yönlendirilir:
(1) Siyasi İslam’a karşı mücadele, özellikle MB ve türevlerini tehdit olarak görme;
(2) İran’ın bölgesel nüfuzunu sınırlama;
(3) Deniz yolları ve ekonomik çıkarların korunması;
(4) Ekonomik refah ve küresel yumuşak güç inşası.
Bu sürücüler, BAE’yi otoriter bir orta güç olarak konumlandırır; örneğin, insani yardım (2024’e kadar 98 milyar dolarlık ODA) ve kültürel girişimler (Abraham Ailesi Evi, Louvre Abu Dhabi) yoluyla “ılımlı İslam” modelini yayar, ancak bu araçlar sıklıkla siyasi koşullara bağlanır. Anti-İslamist duruş, İsrail ile Abraham Anlaşmaları’nı (2020) tetiklemiş, Gazze’de selektif yardım politikalarıyla pekişmiştir.
Belirli Ülkelere Yönelik Politikalar
BAE’nin stratejileri, hedef ülkelerin siyasi İslam eğilimlerine göre şekillenir:
- Mısır: Arap Baharı sonrası MB hükümetinin devrilmesinde (2013) kritik rol oynamış, Sisi rejimine 35 milyar dolarlık yardım sağlamıştır. Bu, seküler bir tampon oluşturma stratejisinin parçasıdır; ekonomik bağımlılık yaratarak Mısır’ı anti-İslamist ittifaka bağlar.
- Libya: Halife Haftar’ı destekleyerek (silah, finans, paralı askerler) MB bağlantılı Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne karşı müdahale etmiş, Türkiye’nin askeri desteğini dengelemeye çalışmıştır. Bu, bölgesel hegemonya arayışını yansıtır, ancak sivil savaşı uzatmıştır.
- Yemen: Suudi liderliğindeki koalisyonda yer almış (6 milyar dolar yardım), ancak Güney Geçiş Konseyi’ni (STC) destekleyerek ayrılıkçı eğilimleri körüklemiş, Suudi destekli hükümetle çatışma yaratmıştır. Hedef, MB türevi Islah Partisi’ni zayıflatmak ve deniz yollarını güvenceye almaktır.
- Sudan: Hızlı Destek Güçleri’ni (RSF) destekleyerek (savaş suçları iddialarına rağmen) orduyu (İslamist eğilimli görüldüğü için) dengelemeye çalışmış, Suudi ile ayrılık yaratmıştır.
- Katar: 2017 boykotunda (Suudi, Bahreyn, Mısır’la birlikte) MB ve İran yakınlığını gerekçe göstermiş, ancak 2021’de uzlaşmaya varmıştır. Bu, rekabetçi niş diplomasiyi (spor, kültür) gösterir.
- İran: Nükleer program ve bölgesel müdahalelerden endişe duyar, ancak pragmatik normalleşme (2023’te diplomatik ilişkiler) ve ekonomik çeşitlendirme ile dengeler.
- Türkiye: Libya’da karşıt taraflarda yer almış (Haftar vs. Türkiye destekli hükümet), ancak 2021 sonrası ekonomik ve diplomatik iyileşme gözlenmiştir; MB’ye yakınlık nedeniyle gerilimler devam eder.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Orta Doğu ve Afrika’daki vekâlet savaşlarında önemli bir aktör olarak, çeşitli çatışmalara milyarlarca dolarlık mali destek sağlamıştır. Bu destekler genellikle silah sevkiyatı, paralı askerler ve askeri teçhizat şeklinde gerçekleşmiş olup, resmi rakamlar sınırlı olsa da raporlar ve tahminler üzerinden hesaplanmaktadır. Aşağıda, ana çatışma bölgelerine göre detaylı bir özet sunulmaktadır;
Yemen’deki Vekâlet Savaşı
BAE, 2015-2019 yılları arasında Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonda Yemen’de Husilere karşı aktif rol almış, 2019’da resmi olarak çekilmiştir.
- Aylık harcama tahmini: 1.3 milyar USD (yıllık yaklaşık 16 milyar USD).
- Toplam tahmin (2015-2019, 4 yıl): Yaklaşık 64 milyar USD.
- Ek maliyetler: Paralı askerler için 1.5 milyon USD/ay (Spear Operations Group gibi gruplar).
- ABD Savunma Bakanlığı verilerine göre, BAE ve Suudi Arabistan’a toplam 54.6 milyar USD askeri destek sağlanmış (2015-2021), BAE’nin payı önemli.
Libya’daki Vekâlet Savaşı (Haftar Destekleri)
BAE, 2014’ten beri General Halife Haftar’ı destekleyerek Libya’da Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne karşı müdahil olmuştur.
- Silah ve teçhizat: Yaklaşık 4.5 milyar USD değerinde silah (Pakistan üzerinden, son dönemde).
- Dondurulmuş varlıklar: 10-30 milyar USD Libya fonlarının Haftar’a aktarıldığı iddia edilmekte.
- Toplam tahmin: 14.5 milyar USD (silah + fonlar).
- Ek detaylar: Wagner paralı askerleri, dronlar (Wing Loong II), Pantsir sistemleri ve 100+ kargo uçağı sevkiyatı (6.200 ton silah, 2020 başı).
Suudi Arabistan ile ortak 200 milyon USD destek.
Sudan’daki Vekâlet Savaşı (RSF Destekleri)
BAE, 2023’ten beri Hızlı Destek Güçleri’ni (RSF) destekleyerek Sudan iç savaşında rol oynamaktadır. Destekler genellikle Libya üzerinden yönlendirilmekte.
- Silah sevkiyatı: 4.5 milyar USD (Pakistan’dan Libya’ya, oradan RSF’ye).
- Altın ihracatı geliri: 2024’te 1.52 milyar USD resmi altın ihracatı BAE’ye (RSF kontrolündeki bölgelerden).
- Toplam tahmin: 4.5 milyar USD (direkt savaş desteği).
- İnsani yardım maskesi: 2014-2025 arası 4.24 milyar USD yardım, ancak savaş desteğiyle karıştırılmakta.
BM ve Amnesty raporları, BAE zırhlı araçlarını RSF’de tespit etmiştir.
Diğer Bölgeler (Somali, Irak, Suriye vb.)
- Somali: Berbera Limanı’na 442 milyon USD yatırım (stratejik, kısmen vekâlet).
- Genel Afrika yatırımı: 2012-2022 arası 60 milyar USD, vekâlet unsurları dahil.
- Toplam diğer: Yaklaşık 1 milyar USD (tahmini vekâlet payı).
Bu rakamlar, resmi olmayan ve tartışmalı kaynaklara dayanmakta; BAE resmi olarak insani yardım olarak tanımlasa da, BM ve bağımsız raporlar savaş desteği olarak sınıflandırmaktadır. Toplam vekâlet harcaması, tahmini 80-100 milyar USD civarında olabilir (2014-2025).Aşağıdaki grafik, ana bölgeler için tahmini toplam fonları göstermektedir:


Sonuç
BAE’nin İslam ülkelerine yönelik dış politikası, otoriter bir orta gücün stratejik adaptasyonunu temsil eder: Anti-İslamist ideolojiyi ekonomik ve diplomatik araçlarla birleştirerek bölgesel etki yaratır. Başarıları (ekonomik çeşitlendirme, İsrail normalleşmesi) olsa da, müdahaleler (Yemen, Libya) istikrarsızlığı artırabilir ve İslam dünyasında asimetrik bağımlılıklar doğurur. Gelecekte, Suudi rekabeti ve küresel güç dengeleri bu politikaları test edecektir; BAE’nin sürdürülebilirliği, yumuşak güç odaklı geçişine bağlıdır.
Motografi